ADHD بیش فعالی و لکنت: ربطی بهم دارن؟

لکنت و بیش‌فعالی می‌توانند هم‌زمان در یک کودک دیده شوند، اما شواهد فعلی نشان نمی‌دهد که اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) به‌تنهایی علت لکنت باشد. پژوهش‌ها بیشتر از «هم‌ابتلایی» یا همراهی این دو وضعیت خبر می‌دهند. همچنین داشتن حواس‌پرتی، تحرک زیاد یا چند تکرار در گفتار برای تشخیص هیچ‌کدام کافی نیست.

اگر کودک هم نشانه‌های لکنت دارد و هم در توجه، کنترل تکانه یا فعالیت روزمره با دشواری پایدار روبه‌روست، بهتر است هر دو حوزه جداگانه اما هماهنگ ارزیابی شوند. گفتاردرمانگر روانی گفتار و اثر لکنت بر ارتباط را بررسی می‌کند و متخصص واجد صلاحیت، احتمال ADHD را می‌سنجد. این مقاله توضیح می‌دهد پژوهش‌ها درباره ارتباط لکنت و بیش‌فعالی چه می‌گویند و درمان چگونه می‌تواند با نیازهای کودک سازگار شود.

لکنت و بیش‌فعالی دقیقاً چه هستند؟

لکنت زبان نوعی اختلال در روانی گفتار است. تکرار صدا یا هجا، کشیده‌گویی و قفل یا توقف ناخواسته از نشانه‌های اصلی آن هستند. ممکن است تنش بدنی، پلک‌زدن، عوض‌کردن کلمه، ترس از صحبت یا اجتناب نیز همراه آن باشد. بااین‌حال، تعداد لکنت‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد این وضعیت چه اثری بر زندگی کودک گذاشته است؛ ارزیابی باید تجربه ارتباطی و مشارکت او را هم در نظر بگیرد. این تعریف با راهنمای تخصصی انجمن گفتار، زبان و شنوایی آمریکا هم‌خوان است.

ADHD یک وضعیت عصبی‌رشدی است که با الگوی پایدار بی‌توجهی و/یا بیش‌فعالی و تکانشگری شناخته می‌شود. نشانه‌ها باید با سن رشدی فرد ناسازگار باشند، در بیش از یک محیط مانند خانه و مدرسه دیده شوند و عملکرد تحصیلی، خانوادگی یا اجتماعی را مختل کنند. بنابراین پرانرژی‌بودن، حوصله‌سررفتن در یک جلسه طولانی یا بی‌قراری گهگاهی معادل تشخیص ADHD نیست. مرور اطلاعات رسمی CDC درباره ADHD نیز بر ارزیابی حرفه‌ای تأکید دارد.

پژوهش‌ها درباره ارتباط لکنت و بیش‌فعالی چه می‌گویند؟

بهترین جمع‌بندی فعلی این است که ADHD و نشانه‌های آن در نمونه‌های کودکان دارای لکنت بیش از حد انتظار گزارش شده‌اند؛ اما عدد دقیق میان مطالعات بسیار متفاوت است. تفاوت سن، اندازه و نوع نمونه، استفاده از گزارش والدین یا پرونده پزشکی و تفاوت میان «نشانه بالا» و «تشخیص قطعی» بخشی از این پراکندگی را توضیح می‌دهد.

در یک مطالعه جمعیت‌محور آمریکایی روی ۶۲٬۴۵۰ کودک، ۱٬۲۳۱ کودک دارای لکنت بودند. احتمال گزارش ADHD یا ADD در کودکان دارای لکنت حدود ۳٫۰۹ برابر کودکان بدون لکنت بود. این یافته از همراهی دو وضعیت حمایت می‌کند، اما چون داده‌ها پیمایشی و مشاهده‌ای بودند، ثابت نمی‌کند یکی دیگری را ایجاد کرده است. جزئیات مطالعه در PubMed در دسترس است.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۹ روی ۱۸۵ کودک پیش‌دبستانی که برای درمان لکنت مراجعه کرده بودند نشان داد ۵۰ درصد آن‌ها بر اساس پرسش‌نامه والدین، نشانه‌های بالاتر ADHD داشتند. این کودکان برای رسیدن به معیارهای ترخیص درمانی به‌طور میانگین حدود ۲۵ درصد جلسات بیشتری نیاز داشتند. بااین‌حال، این عدد به معنی شیوع ۵۰ درصدی تشخیص ADHD در همه کودکان دارای لکنت نیست؛ نمونه از مراجعان یک برنامه درمانی انتخاب شده بود و پژوهش درباره نشانه‌ها بود، نه تشخیص جامع ADHD. متن چکیده در مطالعه Druker و همکاران آمده است.

مطالعه جدیدتری در سال ۲۰۲۵، ۲۰۴ کودک و نوجوان ۵ تا ۱۸ ساله دارای لکنت را بررسی کرد. والدین گزارش کردند ۱۷٫۲ درصد از کودکان قبلاً ADHD تشخیص داده شده داشتند و بیش از ۴۰ درصد افراد بدون تشخیص ADHD، در پرسش‌نامه به حدی رسیدند که بررسی بیشتر را توجیه می‌کرد. نکته بسیار مهم این بود که میان امتیاز نشانه‌های ADHD و شدت قابل‌مشاهده لکنت رابطه معناداری پیدا نشد؛ فقط بی‌توجهی، همراه با سن، اثر منفی تجربه لکنت را به‌طور محدود پیش‌بینی می‌کرد. بنابراین غربالگری می‌تواند نیاز به ارزیابی را نشان دهد، اما تشخیص نیست. گزارش کامل این پژوهش محدودیت‌ها را نیز شرح می‌دهد.

نتیجه علمی: هم‌زمانی لکنت و ADHD ممکن و احتمالاً بیش از جمعیت عمومی است؛ اما هنوز نمی‌توان گفت ADHD باعث لکنت می‌شود یا شدت ADHD مستقیماً شدت لکنت را تعیین می‌کند.

آیا شباهت‌های مغزی، علت مشترک را ثابت می‌کنند؟

هر دو وضعیت عصبی‌رشدی‌اند و توجه، زمان‌بندی، مهار پاسخ و شبکه‌های مغزی گسترده می‌توانند در تجربه آن‌ها نقش داشته باشند. بااین‌حال، این گزاره که هر دو فقط به «ناحیه بروکا» مربوط‌اند یا کوچک‌بودن یک قسمت مغز، رابطه میانشان را ثابت می‌کند، بیش از حد ساده است.

پژوهش‌های لکنت تفاوت‌هایی را در شبکه‌های زمان‌بندی و کنترل حرکتی گفتار، ارتباط ماده سفید و برخی نواحی قشری و زیرقشری گزارش کرده‌اند. ADHD نیز با تفاوت‌هایی در شبکه‌های توجه و کارکردهای اجرایی مرتبط است. مطالعه جمعیت‌محور Choo و همکاران میان لکنت، شرایط همراه و دشواری‌های کارکرد اجرایی ارتباط یافت؛ اما چنین ارتباطی یک مسیر علت‌ومعلولی واحد را اثبات نمی‌کند. برای آشنایی جداگانه با شواهد مربوط به علت‌های لکنت زبان و مغز و لکنت می‌توانید این دو راهنما را بخوانید.

آیا هر تکرار و گفتار سریعی در کودک دارای ADHD لکنت است؟

خیر. کودک ممکن است هنگام هیجان، عجله، تغییر موضوع یا سازمان‌دهی یک پیام طولانی، کلمه یا عبارت را تکرار کند. این الگو می‌تواند ناروانی معمول، بخشی از مشکل زبان یا نشانه تندگویی یا کلاترینگ باشد. در کلاترینگ معمولاً سرعت و ریتم گفتار نامنظم است، بخش‌هایی از کلمه حذف می‌شوند یا دنبال‌کردن پیام برای شنونده دشوار می‌شود.

در لکنت رشدی، تکرار صدا و هجا، کشیده‌گویی و قفل برجسته‌ترند و ممکن است با تنش یا اجتناب همراه شوند. بااین‌حال، مرزها همیشه از روی یک گفت‌وگوی کوتاه روشن نیستند و لکنت و کلاترینگ نیز می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند. راهنمای تفاوت ناروانی طبیعی و لکنت برای شناخت اولیه مفید است، اما جای ارزیابی گفتاردرمانگر را نمی‌گیرد.

چه زمانی ارزیابی ADHD در کودک دارای لکنت منطقی است؟

صرف داشتن لکنت، دلیل کافی برای ارزیابی تشخیصی ADHD نیست. بررسی بیشتر زمانی منطقی است که نشانه‌های بی‌توجهی، تکانشگری یا بیش‌فعالی نسبت به سن کودک واضح، پایدار و در بیش از یک محیط دیده شوند و بر یادگیری، رابطه با همسالان، زندگی خانوادگی یا انجام فعالیت‌ها اثر بگذارند.

نشانه‌هایی که می‌توانند گفت‌وگو با پزشک کودک یا متخصص سلامت روان را توجیه کنند عبارت‌اند از:

• دشواری مکرر در دنبال‌کردن دستورهای متناسب با سن، حتی وقتی کودک مفهوم دستور را می‌فهمد؛
• گم‌کردن مداوم وسایل، فراموشی یا ناتمام‌گذاشتن تکالیف در چند محیط؛
• قطع‌کردن مکرر صحبت دیگران یا دشواری پایدار در انتظار نوبت؛
• فعالیت حرکتی یا بی‌قراری‌ای که مشارکت کودک را مختل می‌کند؛
• گزارش مشابه از سوی والدین و معلم؛
• اثر محسوس نشانه‌ها بر تحصیل، دوستی‌ها، ایمنی یا آرامش خانواده.

بر اساس راهنمای بالینی NICE، تشخیص ADHD باید بر پایه ارزیابی بالینی و روانی‌اجتماعی کامل، تاریخچه رشد و گزارش مشاهده‌گران در محیط‌های مختلف انجام شود. پرسش‌نامه‌هایی مانند مقیاس‌های والد و معلم ابزار کمکی‌اند و به‌تنهایی تشخیص ایجاد نمی‌کنند. مشکلات خواب، اضطراب، دشواری زبان یا یادگیری، تغییرات محیطی و بعضی شرایط رشدی نیز ممکن است ظاهری شبیه بی‌توجهی ایجاد کنند و باید در ارزیابی در نظر گرفته شوند.

ارزیابی لکنت در کودک دارای ADHD چگونه انجام می‌شود؟

در ارزیابی گفتاردرمانی، گفتار کودک در مکالمه، بازی، روایت و در صورت لزوم خواندن بررسی می‌شود. نوع و فراوانی ناروانی‌ها، مدت قفل‌ها، تنش بدنی، رفتارهای اجتنابی، واکنش کودک و خانواده، زمان شروع، سابقه خانوادگی و اثر لکنت بر مدرسه و روابط اهمیت دارند. گفتاردرمانگر ممکن است زبان، تلفظ، سرعت گفتار و احتمال کلاترینگ را نیز بسنجد.

ADHD نباید باعث شود هر تغییر در گفتار به کم‌توجهی نسبت داده شود. از طرف دیگر، کم‌تحملی برای تکلیف طولانی یا پاسخ‌های عجولانه می‌تواند بر نمونه گفتار و همکاری در آزمون اثر بگذارد. به همین دلیل گرفتن چند نمونه کوتاه در زمان‌ها و موقعیت‌های مختلف و استفاده از گزارش کودک، والد و معلم تصویر دقیق‌تری می‌دهد. خانواده می‌تواند برای مشاهده روند، از روش‌های ساده و توافق‌شده با درمانگر مانند نمره‌دهی شدت لکنت استفاده کند؛ هدف ثبت روند است، نه زیرنظرگرفتن دائمی گفتار کودک.

درمان لکنت در کودک دارای بیش‌فعالی چه تفاوتی دارد؟

وجود ADHD به معنی درمان‌ناپذیربودن لکنت نیست. اصل درمان بر پایه سن، نوع لکنت، شدت، اثر آن بر کودک و هدف‌های خانواده انتخاب می‌شود. مرور نظام‌مند مداخلات لکنت نشان می‌دهد شواهد برای مداخله در کودکان پیش‌دبستانی قوی‌تر است و برای کودکان مدرسه‌ای و نوجوانان محدودتر؛ بنابراین برنامه باید فردی باشد. برای آشنایی با مسیر کلی، راهنمای درمان لکنت کودکان را ببینید.

اگر کودک ADHD هم داشته باشد، درمانگر ممکن است شیوه ارائه تمرین را تغییر دهد، نه اینکه هدف درمان لکنت را کنار بگذارد. پژوهش مستقیم درباره بهترین سازگارسازی‌ها هنوز محدود است، اما بر اساس اصول درمان ADHD و تجربه بالینی می‌توان از این اقدامات کم‌خطر استفاده کرد:

• برنامه تصویری و قابل پیش‌بینی برای آغاز، فعالیت‌ها و پایان جلسه؛
• تقسیم تکلیف طولانی به فعالیت‌های کوتاه با یک دستور روشن در هر مرحله؛
• کاهش محرک‌های واقعاً مزاحم، بدون تبدیل اتاق به محیط خشک و تنبیهی؛
• استفاده از حرکت، بازی و علایق کودک میان تمرین‌ها؛
• بازخورد فوری، مشخص و محترمانه درباره تلاش و مشارکت؛
• تمرین‌های کوتاه و مکرر در خانه به‌جای یک تمرین طولانی؛
• هماهنگی هدف‌ها میان خانواده، گفتاردرمانگر، مدرسه و متخصص ADHD؛
• سنجش نتیجه بر پایه روانی، کاهش تقلا، مشارکت و احساس کودک؛ نه فقط تعداد لکنت‌ها.

پاداش‌دادن صرفاً برای «بدون لکنت حرف‌زدن» می‌تواند این پیام را منتقل کند که لکنت کار بدی است. اگر از تقویت رفتاری استفاده می‌شود، بهتر است برای رفتارهای قابل‌کنترل مانند شروع تمرین، گوش‌دادن به دستور، درخواست استراحت یا ادامه ارتباط باشد و طراحی آن با متخصص انجام شود.

والدین و مدرسه چگونه کمک کنند؟

در خانه، به محتوای حرف کودک توجه کنید، جمله‌اش را کامل نکنید و برای پاسخ‌دادن زمان بدهید. لازم نیست مرتب بگویید «آرام‌تر»، «نفس بکش» یا «دوباره درست بگو». این جمله‌ها معمولاً لکنت را درمان نمی‌کنند و ممکن است فشار ارتباطی را بیشتر کنند. مرور باورهای غلط درباره لکنت کمک می‌کند واکنش‌های ناخواسته فشارآور را بشناسید.

برای کودک دارای ADHD، نوبت‌های گفت‌وگو را روشن و کوتاه نگه دارید، پیش از تغییر فعالیت اطلاع بدهید و زمان تمرین را با دوره توجه او هماهنگ کنید. هدف این نیست که کودک برای تماس چشمی ثابت، بی‌حرکت‌نشستن یا روانی کامل تحت فشار قرار گیرد؛ هدف، ارتباط مؤثر و مشارکت امن است.

در مدرسه، معلم می‌تواند زمان پاسخ بیشتری بدهد، کودک را ناگهانی برای خواندن بلند صدا نزند و برای ارائه شفاهی گزینه‌های مرحله‌ای در نظر بگیرد. نشستن در محل کم‌حواس‌پرتی و شکستن تکالیف به بخش‌های کوچک‌تر ممکن است برای ADHD مفید باشد. اگر تمسخر رخ می‌دهد، باید مستقیم و حمایتی رسیدگی شود. راهنمای صحبت با معلم و اطرافیان درباره لکنت کودک پیشنهادهای تکمیلی دارد.

داروهای بیش‌فعالی چه اثری بر لکنت دارند؟

داروی تأییدشده‌ای برای درمان روتین لکنت رشدی وجود ندارد و داروی ADHD نیز نباید با هدف درمان لکنت، خودسرانه شروع یا زمان‌بندی شود. درمان دارویی ADHD باید برای نشانه‌ها و اختلال عملکرد ناشی از ADHD، زیر نظر پزشک و با پایش منافع و عوارض انجام شود.

شواهد مربوط به اثر داروهای ADHD بر لکنت یکدست نیست. یک کارآزمایی بسیار کوچک روی ۱۵ مرد جوان دارای لکنت، پس از یک دوز متیل‌فنیدات کاهش عینی تعداد لحظات لکنت را گزارش کرد، اما بهبود ادراک‌شده افراد نسبت به دارونما معنادار نبود. یک مطالعه دیگر روی ۱۰۰ کودک ۴ تا ۱۲ ساله، کاهش بیشتری را با اتموکستین همراه گفتاردرمانی نسبت به گفتاردرمانی تنها گزارش کرد. این مطالعات محدود و منفرد، برای تبدیل دارو به درمان استاندارد لکنت کافی نیستند.

در سوی دیگر، گزارش‌های موردی و داده‌های پایش عوارض دارویی، شروع یا تشدید لکنت را پس از بعضی داروها از جمله متیل‌فنیدات ثبت کرده‌اند. چنین گزارش‌هایی رابطه قطعی را برای همه مصرف‌کنندگان ثابت نمی‌کنند، اما نشان می‌دهند پاسخ افراد می‌تواند متفاوت باشد. مرور جامع لکنت ناشی از دارو نیز عمدتاً بر گزارش‌های موردی تکیه دارد.

اگر لکنت پس از شروع داروی جدید یا تغییر دوز به‌طور واضح آغاز یا بیشتر شد، زمان مصرف و تغییر گفتار را یادداشت کنید و با پزشک تجویزکننده و گفتاردرمانگر تماس بگیرید. دارو را بدون نظر پزشک قطع، جایگزین یا کم‌وزیاد نکنید.

چه زمانی باید برای کمک تخصصی اقدام کنیم؟

اگر تکرار صدا یا هجا، کشیده‌گویی، قفل، فشار بدنی، ناراحتی یا اجتناب از صحبت می‌بینید، ارزیابی گفتاردرمانی را به تعویق نیندازید؛ به‌خصوص اگر لکنت رو به افزایش است، سابقه خانوادگی وجود دارد یا کودک از حرف‌زدن ناراحت می‌شود. برای ADHD نیز زمانی ارزیابی لازم است که نشانه‌ها در چند محیط پایدار و مختل‌کننده باشند.

شروع ناگهانی ناروانی شدید، به‌ویژه در نوجوان یا بزرگسال، یا همراهی آن با ضعف یک سمت بدن، افتادگی صورت، گیجی، اختلال تعادل، سردرد شدید یا تغییر هوشیاری به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. این الگو با لکنت رشدی معمول متفاوت است.

پرسش‌های متداول درباره لکنت و ADHD

آیا همه کودکان دارای لکنت باید از نظر بیش‌فعالی بررسی شوند؟

خیر. لکنت به‌تنهایی نشانه ADHD نیست. اگر بی‌توجهی، بیش‌فعالی یا تکانشگری پایدار در خانه و مدرسه دیده می‌شود و عملکرد کودک را مختل می‌کند، ارزیابی تخصصی منطقی است.

آیا بیش‌فعالی می‌تواند باعث لکنت شود؟

در حال حاضر رابطه علت‌ومعلولی ثابت نشده است. ADHD و لکنت ممکن است هم‌زمان دیده شوند و برخی فرایندهای توجه و خودتنظیمی بر تجربه گفتار یا درمان اثر بگذارند، اما این با «علت‌بودن ADHD» تفاوت دارد.

آیا درمان ADHD لکنت را هم برطرف می‌کند؟

نه به‌طور قابل پیش‌بینی. بهبود توجه و کنترل تکانه ممکن است مشارکت در تمرین و ارتباط را آسان‌تر کند، ولی درمان ADHD جای درمان تخصصی لکنت را نمی‌گیرد.

آیا ریتالین لکنت را بیشتر می‌کند؟

پاسخ علمی یک بله یا خیر ساده نیست. مطالعات کوچک و گزارش‌های موردی هم بهبود و هم شروع یا تشدید لکنت را گزارش کرده‌اند. تصمیم دارویی باید بر اساس وضعیت فردی و زیر نظر پزشک باشد.

آیا تکرار کلمه در کودک بیش‌فعال حتماً لکنت است؟

خیر. تکرار می‌تواند ناروانی معمول، تندگویی، دشواری سازمان‌دهی زبان یا لکنت باشد. نوع تکرار، وجود کشیده‌گویی و قفل، تنش، آگاهی و اثر آن بر ارتباط باید بررسی شود.

آیا می‌توان ADHD و لکنت را هم‌زمان درمان کرد؟

بله. معمولاً بهتر است یک برنامه هماهنگ وجود داشته باشد: گفتاردرمانگر روی لکنت و ارتباط کار کند و پزشک یا متخصص سلامت روان، ADHD را ارزیابی و مدیریت کند. هدف‌ها و تمرین‌ها باید با ظرفیت توجه کودک سازگار شوند.

جلسه انفرادی همیشه بهتر از گروهی است؟

نه لزوماً. بعضی کودکان در جلسه انفرادی تمرکز بیشتری دارند و بعضی از تمرین گروهی و ارتباط با همسالان سود می‌برند. انتخاب قالب باید بر اساس هدف درمان، تحمل محیط، ترجیح کودک و ارزیابی درمانگر باشد.

جمع‌بندی

پژوهش‌ها نشان می‌دهند ADHD و نشانه‌های توجهی در میان برخی کودکان و بزرگسالان دارای لکنت بیشتر گزارش می‌شوند. بااین‌حال، اعداد مطالعات یکسان نیستند، پرسش‌نامه با تشخیص تفاوت دارد و هیچ‌یک از یافته‌ها ثابت نمی‌کنند بیش‌فعالی علت لکنت است. حتی در مطالعه بزرگ‌تر سال ۲۰۲۵، نشانه‌های ADHD با شدت قابل‌مشاهده لکنت رابطه معناداری نداشتند.

اقدام مناسب، برچسب‌زدن به کودک یا جست‌وجوی یک درمان مشترک و فوری نیست. ارزیابی دقیق هر حوزه، هماهنگی متخصصان و سازگارکردن روش آموزش با توجه و نیازهای کودک می‌تواند مسیر درمان را عملی‌تر کند. در تمام این مراحل، کیفیت ارتباط، احساس امنیت و مشارکت کودک به‌اندازه تغییرات ظاهری گفتار اهمیت دارد.

منابع علمی انگلیسی

1. American Speech-Language-Hearing Association. Stuttering, Cluttering, and Fluency. Practice Portal.
2. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. Stuttering. NIH.
3. Centers for Disease Control and Prevention. ADHD in Children. 2026.
4. National Institute for Health and Care Excellence. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. NG87.
5. Walsh B, Tichenor SE, Gerwin KL. The Significance of a Higher Prevalence of ADHD and ADHD Symptoms in Children Who Stutter. Journal of Speech, Language, and Hearing Research. 2025.
6. Druker K, Hennessey N, Mazzucchelli TG, Beilby J. Elevated attention deficit hyperactivity disorder symptoms in children who stutter. Journal of Fluency Disorders. 2019.
7. Donaher J, Richels C. Traits of attention deficit/hyperactivity disorder in school-age children who stutter. Journal of Fluency Disorders. 2012.
8. Briley PM, Ellis C Jr. The Coexistence of Disabling Conditions in Children Who Stutter: Evidence From the National Health Interview Survey. Journal of Speech, Language, and Hearing Research. 2018.
9. Tichenor SE, Johnson CA, Yaruss JS. A Preliminary Investigation of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Characteristics in Adults Who Stutter. Journal of Speech, Language, and Hearing Research. 2021.
10. Choo AL, Smith SA, Li H. Associations between stuttering, comorbid conditions and executive function in children: a population-based study. BMC Psychology. 2020.
11. Korrel H, Mueller KL, Silk TJ, Anderson V, Sciberras E. Research Review: Language problems in children with Attention-Deficit Hyperactivity Disorder—a systematic meta-analytic review. Journal of Child Psychology and Psychiatry. 2017.
12. Laiho A, Elovaara H, Kaisamatti K, et al. Stuttering interventions for children, adolescents, and adults: a systematic review as a part of clinical guidelines. Journal of Communication Disorders. 2022.
13. Nikvarz N, Sabouri S. Drug-induced stuttering: A comprehensive literature review. World Journal of Psychiatry. 2022.
14. Ahmadabadi F, Motamedi A, Zahed G, et al. Efficacy of Addition of Atomoxetine to Speech Therapy in Stuttering Severity of Children Aged 4–12 Years: A Double-Blind Randomized Controlled Trial. Iranian Journal of Child Neurology. 2022.
15. Rabaeys H, Bijleveld HA, Devroey D. Influence of Methylphenidate on the Frequency of Stuttering: A Randomized Controlled Trial. Annals of Pharmacotherapy. 2015.